Het Capriccio sopra la lontananza del suo fratello dilettissimo (BWV 992) behoort tot de vroegste werken van Johann Sebastian Bach. De titel betekent: “Capriccio over het vertrek van zijn zeer geliefde broer.” Het werk werd waarschijnlijk rond 1704 geschreven en bestaat uit zes korte delen die samen een klein muzikaal verhaal vormen over het vertrek van een broer die op reis gaat. Het zesde en laatste deel is een fuga die de reis zelf verbeeldt — het moment waarop de koets vertrekt en de reiziger zijn weg vervolgt.
De fuga heeft een energiek en voortbewegend karakter. Kenmerken van deze muziek:
• Een duidelijk fugathema dat door verschillende stemmen wordt overgenomen.
• Een levendige en ritmische beweging.
• Een gevoel van vooruitgang en beweging. De muziek klinkt daardoor alsof de reis daadwerkelijk begonnen is.
In dit slotdeel hoor je hoe de stemmen zich voortdurend voortbewegen. Het fugathema verschijnt steeds opnieuw en wordt door verschillende stemmen verder gedragen. De muziek heeft daardoor iets van een reis in beweging — een voortdurende voortgang zonder stilstand.
Met deze fuga sluit Bach het Capriccio af: het afscheid ligt achter ons en de reiziger verdwijnt langzaam in de verte.
Op deze pagina begint een kleine reis door het orgelwerk van Bach. Niet als complete encyclopedie — daar zijn al bibliotheken vol van — maar als een persoonlijke ontmoeting met muziek die al bijna drie eeuwen klinkt. En nog steeds dezelfde vraag stelt: blijven we luisteren?
