O Gott, du frommer Gott is een bekend Lutheraans koraal uit de protestantse traditie. De tekst is een persoonlijk gebed: niet groots of triomfantelijk, maar gericht op innerlijke vroomheid, bescherming en een leven dat in evenwicht blijft voor Gods aangezicht. Juist daardoor heeft dit lied iets heel direct menselijks. Het spreekt niet namens een menigte, maar bijna namens één stem.
Johann Sebastian Bach gebruikte deze melodie als uitgangspunt voor een uitgebreide reeks variaties. De officiële titel luidt Partite diverse sopra O Gott, du frommer Gott (manualiter), BWV 767. Daarmee bevinden we ons in de wereld van de koraalpartita: een vorm waarin één melodie telkens opnieuw wordt belicht, van een andere kant, in een andere beweging, in een andere muzikale gedaante. Bach-Digital plaatst het werk bij de chorale partitas en dateert het waarschijnlijk in de vroege periode van Arnstadt/Mühlhausen.
BWV 767 is een manualiter-werk: het wordt zonder pedaal gespeeld. Dat gegeven alleen al maakt het bijzonder. Bach laat horen hoeveel rijkdom, diepte en contrapuntische spanning hij ook met alleen de handen kan oproepen. De melodie blijft het uitgangspunt, maar elke variatie geeft haar een ander gezicht.
Juist daarin schuilt de aantrekkingskracht van deze partita. De muziek is niet één doorlopende meditatie, maar een reeks karakterstukken rond hetzelfde koraal. Soms beweegt alles rustig en overzichtelijk, soms levendiger en beweeglijker. Dan weer hoor je de melodie bijna onbedekt, dan weer verscholen tussen de stemmen. Zo ontstaat niet alleen een technisch knap opgebouwd werk, maar ook een muzikale gedachte: één en hetzelfde lied blijkt meer dan één waarheid in zich te dragen.
Voor de organist is dat meteen de uitdaging. Iedere variatie vraagt om een andere benadering van articulatie, stemvoering en kleur. Voor de luisteraar is het bijna een wandeling door hetzelfde landschap, maar telkens bij ander licht.
Wie naar BWV 767 luistert, doet er goed aan de koraalmelodie als innerlijk kompas vast te houden. Niet alles wordt steeds letterlijk uitgesproken, maar de melodie blijft onder alles aanwezig. Daardoor krijgt het werk iets beschouwends: alsof Bach niet alleen variaties schrijft, maar verschillende manieren van luisteren aanbiedt.
Dat maakt deze muziek ook zo aantrekkelijk voor deze website. Zij vraagt geen haast. Zij nodigt uit om even stil te blijven staan bij één melodie, en te ontdekken hoeveel gezichten zij kan hebben.
Op deze pagina klinkt Bach opnieuw niet als een standbeeld uit de muziekgeschiedenis, maar als een levende componist. Een componist die met een eenvoudige kerkmelodie een hele wereld opent. In O Gott, du frommer Gott gaat het niet om uiterlijk vertoon, maar om verdieping. Misschien is dat ook waarom zulke muziek eeuwen later nog steeds iets te zeggen heeft.
Voor mij is zo’n partita geen droge vormstudie, maar een ontmoeting. Bach neemt één lied en kijkt er van alle kanten naar. En hij vraagt de luisteraar eigenlijk hetzelfde te doen.
